Kalite Yönetim Sistemi denildiğinde akla genellikle büyük fabrikalar veya dev üretim tesisleri gelir. Ancak TS EN ISO 9001:2015 standardı bu algıyı tamamen yıkan bir yapıya sahiptir. İster tek kişilik bir danışmanlık firması olun, ister binlerce çalışanı olan bir belediye; bu belgeyi alabilir ve sistemin faydalarından yararlanabilirsiniz.
Standart, “Kuruluşun Bağlamı” ve “Risk Temelli Düşünme” kavramları sayesinde her işletmenin kendi bedenine uygun bir elbise dikmesine olanak tanır. Peki, teknik olarak bu belgeyi kimler alabilir? İşte ISO 9001:2015’e göre kapsam ve uygunluk detayları.
1. Genel Kural: Tip ve Boyut Fark Etmeksizin Herkes
TS EN ISO 9001:2015 standardının 1. Kapsam maddesi oldukça nettir: “Bu standardın bütün şartları genel olup; tipine veya boyutuna ya da tedarik ettiği ürün ve hizmetlere bakılmaksızın bütün kuruluşlara uygulanması amaçlanmıştır”.
Yani ISO 9001 almak için;
• Belirli bir ciroya,
• Belirli bir çalışan sayısına,
• Veya belirli bir sektöre sahip olma şartı yoktur.
2. Hizmet Sektörü Firmaları (2015 Revizyonunun Önemi)
Eski versiyonlarda dil daha çok “ürün” odaklıyken, 2015 revizyonu ile birlikte terminoloji “Ürün ve Hizmetler” olarak değiştirilmiştir. Bu değişikliğin amacı, hizmet sektöründeki firmaların (hastane, okul, banka, otel vb.) standardı daha rahat uygulamasını sağlamaktır.
• Kimler Alabilir: Yazılım firmaları, hukuk büroları, lojistik şirketleri, eğitim kurumları, sağlık kuruluşları ve danışmanlık ofisleri.
3. Kamu Kurumları ve Kâr Amacı Güthmeyen Kuruluşlar
ISO 9001 sadece ticari işletmeler için değildir. Standardın Madde 5.1.1 Not kısmında belirtildiği üzere; “iş” kavramı, kuruluşun özel veya kamu olması ya da kâr amacı güdüp gütmediğine bakılmaksızın, varlık amacı olan ana faaliyetler olarak yorumlanır.
• Kimler Alabilir: Belediyeler, valilikler, dernekler, vakıflar ve sivil toplum kuruluşları.
4. Küçük İşletmeler ve KOBİ’ler
Küçük işletmelerin ISO 9001 almasının önünde hiçbir engel yoktur. Aksine, kurumsallaşma yolunda en büyük destekçidir. Standart kaynaklarında “Küçük İşletmeler İçin ISO 9001” kılavuzlarına atıfta bulunarak, sistemin küçük yapılara da uygulanabilir olduğunu teyit eder.
5. Yazılım ve Teknoloji Firmaları
Standart, “ürün ve hizmetler” tanımı içine donanım, hizmetler, yazılım ve işlenmiş malzemeleri dahil etmiştir. Bir yazılım firması, kodlama ve müşteri destek süreçlerini ISO 9001’e göre dizayn edip belgelendirebilir.
——————————————————————————–
Uygulama Esnekliği (Hariç Tutma Yok, Uygulanabilirlik Var)
“Bizim firmamız tasarım yapmıyor, yine de belge alabilir miyiz?” sorusu sıkça sorulur. Cevap: Evet. Standartta artık “hariç tutma” ifadesi yerine “Uygulanabilirlik” kavramı gelmiştir (Ek A.5). Eğer bir şart (örneğin tasarım maddesi), sizin faaliyetlerinizle ilgili değilse ve ürün/hizmet uygunluğunu etkilemiyorsa, bu maddeyi uygulanamaz olarak belirleyip kapsam dışı bırakarak belgenizi alabilirsiniz.
——————————————————————————–
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
S1: Sadece üretim yapan fabrikalar mı ISO 9001 alabilir? Hayır. Standart Ek A.2 maddesinde açıkça belirtildiği üzere, “ürün ve hizmetler” ifadesi tüm çıktı kategorilerini (hizmet, yazılım, donanım) kapsar. Bir avukatlık bürosu veya bir temizlik firması da ISO 9001 alabilir.
S2: Şirketimde sadece 2 kişi çalışıyor, belge alabilir miyim? Evet, alabilirsiniz. Standardın kapsamı (Madde 1) kuruluşun boyutuna bakılmaksızın uygulanabilir olduğunu belirtir. Tek kişilik şahıs firmaları bile ISO 9001 belgesi alabilir.
S3: Tasarım yapmıyoruz, yine de belge alabilir miyiz? Evet. Madde 4.3 ve Ek A.5 uyarınca, eğer tasarım faaliyeti yapmıyorsanız (örneğin müşterinin çizimine göre üretim yapıyorsanız), Tasarım ve Geliştirme (Madde 8.3) maddesini “uygulanamaz” olarak belirleyip KYS kapsamınızın dışında tutabilirsiniz,.
S4: Kamu kurumları bu belgeyi alabilir mi? Evet. Madde 5.1.1’deki nota göre standardın prensipleri kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve kamu sektörü için de geçerlidir. Birçok belediye ve devlet dairesi vatandaş memnuniyetini artırmak için bu sistemi kullanmaktadır.
S5: ISO 9001 almak için ihracat yapmak zorunlu mu? Hayır. ISO 9001, uluslararası bir standart olmakla birlikte, iç pazarda çalışan firmalar için de kurumsallık ve kalite göstergesidir. İhracat yapmak bir ön şart değildir.
——————————————————————————–
Sonuç
ISO 9001:2015, “ne ürettiğinize” değil, “nasıl yönettiğinize” odaklanan bir standarttır. İster yazılım kodu yazın, ister otomobil parçası üretin, isterse bir dernek yönetin; süreçlerinizi tanımlamak, risklerinizi yönetmek ve müşteri memnuniyetini artırmak istiyorsanız ISO 9001 belgesi alabilirsiniz.