Kalite Yönetim Sistemleri (KYS), değişen küresel dinamiklere uyum sağlamak amacıyla sürekli güncellenmektedir. Yakın zamanda yayımlanan ISO 9001:2015 Amendment 2024 (2024 Değişikliği) ve yayımlanması planlanan ISO 9001:2026 taslak (draft) sürümü ile birlikte “İklim Değişikliği” (Climate Change) konusu standarda resmi olarak entegre edilmiştir.
Bu değişiklik, kuruluşların Madde 4 (Kuruluşun Bağlamı) kapsamında yaptıkları analizleri doğrudan etkilemektedir. Peki, iklim değişikliği bağlam analizine teknik olarak nasıl eklenir ve denetimlere nasıl hazırlanılır? İşte standardın maddelerine göre adım adım uygulama rehberi.
1. Madde 4.1: İç ve Dış Hususların Belirlenmesine “İklim Değişikliği”nin Eklenmesi
ISO 9001 standardı, kuruluşlardan hedeflerine ulaşma yeteneklerini etkileyen iç ve dış hususları belirlemelerini ister. ISO 9001:2026 taslak metni ve 2024 değişikliği, iklim değişikliği dilini doğrudan Madde 4.1 (Kuruluş ve Bağlamının Anlaşılması) bölümüne eklemiştir.
Nasıl Uygulanır? Bağlam analizi yaparken (örneğin dış çevre analizi tablolarınızda), yasal, teknolojik veya ekonomik çevrelerden kaynaklanan hususların yanına “İklim Değişikliği” faktörünü de bir dış husus olarak eklemelisiniz.
- Firmanızın faaliyet gösterdiği sektörde aşırı hava olayları, karbon emisyonu kısıtlamaları veya doğal kaynakların azalması gibi durumların; ürün veya hizmet sunma yeteneğiniz üzerinde bir etkisi olup olmadığını değerlendirmelisiniz.
2. Madde 4.2: İlgili Tarafların Beklentilerine “İklim Değişikliği”nin Eklenmesi
Standardın Madde 4.2’si, kalite yönetim sistemi ile ilgili tarafların (müşteriler, devlet kurumları vb.) ihtiyaç ve beklentilerinin anlaşılmasını şart koşar. Yeni taslak metin, iklim değişikliği konusunu bu maddeye de dâhil etmiştir.
Nasıl Uygulanır? İlgili taraflar tablonuzu güncelleyerek müşterilerinizin çevre dostu ürün taleplerini veya yasal mevzuatların (devletin) karbon ayak izini azaltma yönündeki yeni beklentilerini listeye eklemelisiniz.
Önemli Esneklik (Yeni Kural): Bu noktada taslak standart kuruluşa büyük bir esneklik tanır. Madde 4.2’ye eklenen açıklayıcı bir ifadeye göre; kuruluş, tespit ettiği bu gereksinimlerden “hangilerinin kalite yönetim sistemi aracılığıyla ele alınacağına” kendisi karar verecektir. Yani, ilgili tarafların iklim değişikliğiyle ilgili her beklentisini KYS’ye dâhil etmek zorunda değilsiniz; birçok ihtiyaç ve beklentiyi KYS’nin dışında tutabilirsiniz.
3. Risk ve Fırsatların Planlanması (Madde 6.1)
Madde 4.1 ve 4.2’de iklim değişikliğinin firmanız için KYS’yi etkileyen kritik bir konu (uygulanabilir bir husus) olduğuna karar verirseniz, planlama aşamasında bunu dikkate almalısınız. İklim değişikliğinin yaratabileceği riskleri (istenmeyen etkiler) ve fırsatları belirlemeli ve bunlara yönelik faaliyetler planlamalısınız.
——————————————————————————–
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
S1: İklim değişikliği maddesi ISO 9001’de tamamen yeni bir şart mıdır? Taslak metindeki iklim değişikliği dili, yakın zamanda yayımlanan ISO 9001:2015 Amendment 2024 metninden alınarak ISO 9001:2026 taslağına dâhil edilmiştir. Dolayısıyla bu eklenti, mevcut standarda bir zeyilname olarak eklenmiş durumdadır.
S2: Müşterilerin iklim değişikliğiyle ilgili tüm beklentilerini karşılamak zorunda mıyız? Hayır. ISO 9001:2026 taslağına göre, ilgili tarafların iklim değişikliği beklentilerinden hangilerinin kalite yönetim sistemi (KYS) aracılığıyla karşılanacağına kuruluşun kendisi karar verir. Kuruluşlar, bu sayede birçok beklentiyi KYS dışında tutma hakkına sahiptir.
S3: İklim değişikliğini kalite el kitabına veya prosedürlere yazmak zorunlu mu? Standardın Madde 4.1 ve 4.2’si, belirlenen hususlar ve ilgili taraflar hakkındaki “bilginin izlenmesini ve gözden geçirilmesini” şart koşar. Yeni eklenen “iklim değişikliği” maddeleri de bu kapsamda ele alınır. Genellikle bu durum, kuruluşların kullandığı bağlam analizi tabloları, SWOT analizleri veya ilgili taraf listeleri güncellenerek kayıt altına alınır.
S4: Bu değişiklik firmamızı ISO 14001 (Çevre Yönetim Sistemi) almaya mecbur bırakır mı? Hayır. ISO 9001’deki iklim değişikliği eklentisi, kuruluşun doğayı nasıl etkilediğine (ISO 14001’in konusu) değil; iklimsel faktörlerin kuruluşun “müşteriye uygun ürün ve hizmet sunma yeteneğini” nasıl etkilediğine odaklanır. İklim değişikliği bağlam analizinize sadece kaliteyi ve tedarik zincirini etkileyen bir dış faktör olarak dâhil edilir