Kalite yönetim sistemlerinin geleceğini şekillendirecek olan ISO 9001:2026 standardı taslağı, işletmelerin organizasyonel yapılarını doğrudan etkileyecek yeni kavramlarla geliyor. Uzun yıllardır süreç yaklaşımına odaklanan ISO 9001, yeni versiyonu ile birlikte “insan” ve “kültür” faktörünü merkeze alıyor.
Bu bağlamda en dikkat çekici değişiklik, üst yönetimin sorumluluklarını belirleyen Liderlik (Madde 5.1.1) başlığı altında yapılmıştır. Peki, ISO 9001:2026 ile hayatımıza girecek olan kalite kültürü ve etik davranış kuralları işletmelerden tam olarak ne bekliyor?
Üst Yönetimin Yeni Sorumluluğu: Kalite Kültürü ve Etik Davranış
ISO 9001:2026 taslağının “5.1.1 Genel Liderlik” maddesine, üst yönetimin yükümlülüklerini artıran yeni bir şart eklenmiştir. Bu yeni şarta göre üst yönetim, kuruluş içerisinde “kalite kültürünü ve etik davranışı” teşvik etmek ve desteklemek zorundadır.
Önceki versiyonlarda üst yönetimin kalite politikası oluşturması veya kaynak sağlaması yeterli görülürken, 2026 versiyonu yönetimin kurum içerisinde ahlaki ve kalite odaklı bir iklim (kültür) yaratmasını açıkça bir zorunluluk (şart) haline getirmektedir.
Kalite Kültürü ve Etik Kurallar Nasıl Gösterilir?
Pek çok işletme için “kültür” ve “etik” soyut kavramlardır. Taslak standart, bu soyutluğu gidermek ve denetimlerde bu şartın nasıl kanıtlanabileceğini açıklamak için maddeye bir açıklama notu eklemiştir.
İlgili nota göre; bir kuruluşun kültürü ve etiği, paylaşılan değerler, inançlar, geçmiş (kurum tarihi), tutumlar ve gözlemlenen davranışlar aracılığıyla gösterilebilir. Yani denetçiler, işletmenin sadece yazılı bir “Etik Kurallar Prosedürü”ne sahip olup olmadığına bakmayacak; bu kuralların çalışanların tutumlarına, kurumun ortak inançlarına ve günlük işleyişteki gözlemlenen davranışlara ne kadar yansıdığını değerlendirecektir.
ISO 10010 Standardına Atıf ve Denetim Beklentileri
ISO 9001:2026 taslağı, standardın nasıl uygulanacağına dair kılavuzluk içeren “Ek A (Annex A)” bölümünde kalite kültürü ile ilgili çok önemli bir yönlendirme yapmaktadır. Ek A, kalite kültürü gerekliliklerinin anlaşılması için ISO 10010 (Kalite Kültürü) standardına atıfta bulunmaktadır.
Her ne kadar ISO 10010 ayrı bir sertifikasyon standardı olmasa da, denetçilerin kuruluşların kalite kültürü ve etik davranış (Madde 5.1.1) şartlarını karşılayıp karşılamadığını değerlendirirken bu kılavuz standardın beklentilerini referans alması kuvvetle muhtemeldir. Bu durum, kalite yönetim sistemini ISO 9001:2026’ya göre güncelleyecek firmaların ISO 10010 standardının prensiplerini de incelemelerini gerekli kılacaktır.
——————————————————————————–
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
S1: ISO 9001:2026’da etik kurallar zorunlu bir şart mıdır? Evet. Standardın taslak metninde yer alan Madde 5.1.1 gereği, üst yönetimin kuruluş içerisinde “kalite kültürünü ve etik davranışı” teşvik etmesi açık ve zorunlu bir şart olarak eklenmiştir.
S2: Denetimlerde kalite kültürü ve etik davranış nasıl kanıtlanacak? Taslak standarda eklenen nota göre kalite kültürü ve etik; kuruluş içerisindeki paylaşılan değerler, inançlar, tutumlar ve çalışanların gözlemlenen davranışları yoluyla gösterilebilir. Sadece yazılı metinler değil, kurumun ortak inanç yapısı ve sahada uygulanan ahlaki tutumlar denetim kanıtı sayılacaktır.
S3: ISO 10010 standardı nedir, almamız zorunlu mu? ISO 10010, organizasyonlarda kalite kültürünün anlaşılması, değerlendirilmesi ve iyileştirilmesine yönelik bir kılavuz standarttır. ISO 9001:2026 taslağının Ek A bölümünde doğrudan bu standarda atıf yapılmaktadır. Belgesini almak zorunlu olmamakla birlikte, denetimlerde kalite kültürünün (Madde 5.1.1) doğru kurgulandığını ispatlamak için ISO 10010’un gerekliliklerini sisteme entegre etmek kuruluşların işini büyük ölçüde kolaylaştıracaktır.
S4: Etik davranış kuralı sadece çalışanları mı kapsıyor? Standart bu görevi doğrudan “Üst Yönetim”e (Top Management) vermiştir. Dolayısıyla etik davranış ve kalite kültürü bilincinin öncelikle en üst kademeden (patronlar, genel müdürler, yönetim kurulu) başlaması ve onların liderliğiyle (teşvikiyle) tüm kuruluşa yayılması beklenmektedir